Rycerstwo Europy Środkowo Wschodniej Wobec Krucjat

Opis

UWAGA- JEŚLI W PARAMETRACH SĄ RÓZNICE DATY, STRON, WYDAWNICTWA ITP. PATRZ ZAWSZE NA OPIS oferty ON JEST NAJWAŻNIEJSZY.

Opracowanie zbioroweRycerstwo Europy środkowo-wschodniej wobec idei krucjat2002162WSTĘPSesja, którą 8 listopada 1999 roku zorganizował Zakład Historii Starożytnej i Średnio­wiecznej Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Zielonej Górze, zgromadziła historyków z kilku ośrodków mediewistycznych w Polsce, zainteresowanych udziałem rycerstwa Euro­py środkowej i wschodniej w ruchu krucjatowym. Uwagę uczestników sympozjum zajęły jednak nie tyle same wyprawy do Ziemi Świętej, ale przede wszystkim ideologia krzyżo­wa i jej konsekwencje dla tej części kontynentu. Nieprzypadkowo.

W zakresie rudymentarnego wykształcenia każdego historyka mieści się wiedza o wyprawach krzyżowych, do niedawna czerpana bądź ze zwięzłych opracowań popular­nych, bądź z kompetentnych podręczników historii powszechnej, z racji przeznaczenia operujących syntetycznym skrótem. Wartościowe i obszerne opracowania tego wątku dziejów powszechnych, obecne głównie w dorobku historiografii zachodnioeuropejskiej, nie były dostępne polskiemu czytelnikowi. Przynajmniej częściowo, ten dotkliwy brak rekompensuje wydanie w polskim przekładzie dzieła Stevena Runcimana, pracy poczyt­nej i cieszącej się uznaniem na Zachodzie. Książka ta skupia się jednak na opisie wyda­rzeń, które rozgrywały się w Europie zachodniej i w Lewancie, co u czytelnika oczekują­cego bardziej rozległej syntezy wywołuje uczucie niedosytu. Runciman nie daje bowiem odpowiedzi na pytanie, jaki wpływ idea krucjatowa wywarła na losy Europy środkowej i wschodniej, a przecież nie tylko nieliczne, ale wyraźnie akcentowane epizody z przeszło­ści tych stron przypominają o żywotności „ducha krzyżowego" w świadomości ich mieszkańców. Ogólniejsze spojrzenie na dzieje Europy środkowej i wschodniej między wiekiem XII a XIV pozwala wysunąć tezę, że ukształtował się tutaj „drugi front" krucjato­wy. Wprawdzie realia geograficzne, kulturowe i polityczne były tu tak odmienne od bli­skowschodnich, że powyższa supozycja może się wydać ryzykowna, ale trudno zaprze­czyć, iż pobudki ideowe i codzienne przeżywanie kształtowanych przez nie emocji sięga­ło u mieszkańców środkowej i wschodniej Europy tych samych korzeni, które podnieca­ły wyobraźnię i dewocję obrońców Grobu Świętego. Nie był to zresztą rezultat wyłącznie enigmatycznej „wędrówki idei", ale konkretnych wezwań kurii rzymskiej do krucjat poza Lewantem. Wspierający teoretycznie ruch krucjatowy teologowie katoliccy i kurialiści, a wreszcie sami papieże, rozszerzyli pojęcie „wróg krzyża" na wszystkich, którzy nie przyjmowali nauki płynącej z Rzymu, głównie pogan, choć nie tylko. Implikacje tego poglą­du były tak oczywiste, że pobożny rycerz z Polski, Niemiec czy Węgier rozumiał, iż jego ofiara niekoniecznie musi się dopełnić aż w Palestynie, skoro miał za sąsiada poganina czy schizmatyka. Chociaż ruch krucjatowy w Europie środkowej i wschodniej spełniał się w odmiennych warunkach politycznych i był uwikłany w różne programy czy dążenia miejscowych władców, ożywiały go jednak te same skojarzenia ideowe i emocje, które "ojawiły się na Zachodzie po soborze w Clermont.

W polskiej literaturze historycznej wydarzenia związane z ruchem krucjatowym nie cieszyły się szczególną popularnością - można wskazać jedynie pojedyncze artykuły poświęcone ideologii krzyżowej (A. Gieysztor, L. Koczy, A. F. Grabski) czy liczniejsze prace na temat polskich uczestników wypraw do Ziemi Świętej (R. Gródecki, M. Men-dys, B. Wlodarski, A. E Grabski, B. Zientara, M. Gładysz). Niniejsza publikacja pomnaża ten niezbyt bogaty dorobek.

Jak to często bywa w pracach zbiorowych, autorzy prezentują dość zróżnicowany wachlarz problemów, trudno więc oczekiwać z góry przyjętej specyfikacji zagadnień, które wyznaczałyby oś syntezy. Mimo że mamy do czynienia z mozaiką tematów i ujęć, za­znaczają się na niej kontury obrazu: zainteresowania autorów zbioru objęły spełnianie się idei krucjatowej w Europie środkowej i wschodniej, a więc na obszarze, którym nie zajął się badawczo Runciman. Rejon to rozległy, gdyż autorzy zbioru rozważają wydarze­nia rozgrywające się od Morza Czarnego po Zatokę Fińską i od Bizancjum po Ruś pół-nocno-wschodnią. Takie ujęcie pozwala wiele wyjaśnić. Dostrzega się w ten sposób styk dwóch aspektów ruchu krucjatowego (lewantyński i środkowoeuropejski), a zarazem odmienność praktyki odwołującej się do ideologii krzyżowej w różnych stronach Europy i Bliskiego Wschodu.

Artykuł J. Dudka wskazuje, jaki oddźwięk znajdowała w Bizancjum, a więc na głów­nym szlaku wypraw palestyńskich, ideologia i działalność krucjatowa. Następnie można zauważyć, jak w miarę oddalania się w kierunku zachodnim i północnym od szlaku pąt-niczego do Jerozolimy następowały przemiany w krzewieniu idei krucjat i jaki wyraz nadawała ona praktyce politycznej (I. Czamańska, Z. Pentek). Zwłaszcza w państwie wę­gie